In Test Film (2017-2026) onderzoekt beeldend kunstenaar Katja Mater andermaal de grenzen van het filmmedium. Het werk bestaat uit handgetekende ‘interpretaties’ van grafische 16mm testbeelden, zogenaamde SMPTE tests, oorspronkelijk bedoeld voor de calibratie van het filmbeeld met als doel een ‘optimale’ of ‘correcte’ weergave in printer of projectie. De getekende en vervolgens gefilmde versies van Mater zetten deze doelstelling van film als representatie van de werkelijkheid op scherp. Test Film benadrukt het begrip van film als een efemeer construct van beeld en tijd.

Een standaard lengte voor een rolletje film in een 16mm camera is 100 voet / 30,5 meter. Filmmaker Minjung Kim benadert film als een fysiek medium, als een lichaam. In een serie werken onderzoekt ze de relatie tussen de standaard filmlengte en tijdsduur. Het werk Count Footage bestaat uit 100 voet / 30,5 meter film. De lengte van de film is het onderwerp van de film en wordt exact in beeld gebracht gedurende de projectie. Hiervoor heeft de filmmaker een ‘footage counter’ (filmteller) gefilmd die is geladen met een stuk film van exact 1 voet / 40 filmbeelden lengte, geplakt als een loop. De camera is geladen met een rol 100 voet film en legt in een enkele opname de doorloop van 100 windingen van deze filmloop vast. De analyse van filmlengte en filmduur wordt vervolledigd door het in beeld brengen van de exacte hoeveelheid seconden, voet, frames per seconde en frames per voet. De projector fungeert als lineaire filmteller.

In haar filmwerk uit de jaren 1970 verkende beeldend kunstenaar Dóra Maurer intensief concepten rond herhaling en de meetbaarheid van verplaatsing en beweging. Het concept van Timing (1973-1980) is van een bedrieglijke eenvoud. Ze beschrijft: “De tijd wordt gemeten door een stuk wit linnen voor een zwarte achtergrond te vouwen: in totaal vouw ik het zeven keer, waarbij ik elke keer opnieuw begin en een extra vouw maak. De afmetingen van het doek komen overeen met het beeldformaat van een 16mm film, de breedte is de afstand tussen mijn twee uitgestrekte armen.” Met zijn variaties en graduele onregelmatigheden in de opdelingen van het beeld — of beter gezegd: opdelingen van het projectiescherm — ondergaat tijd, of de meting van tijd, een transpositie naar het ruimtelijke. Het idee van absolute meetbaarheid wordt subtiel ondermijnd.

Malcolm Le Grice, oorspronkelijk opgeleid als schilder, werd een van de belangrijkste stemmen van de onafhankelijke filmwereld in Engeland toen hij eind jaren 1960 de London Film-Makers’ Co-Op mee oprichtte en zijn posities als docent gebruikte om kunst­ studenten kennis te laten maken met het maken van films. Als filmmaker was hij een van de centrale figuren van de ‘materialistische’ filmbeweging die zich in het Verenigd Koninkrijk vormde. Horror Film 1 is een film performance met drie overlappende gekleurde lichtprojecties, waarbij Le Grice zijn eigen schaduw transformeerde in beeld, oppervlak en interferentiepatronen. Dit invloedrijke Expanded Cinema werk wordt nu gepresenteerd als een ‘re-enactment’ van Le Grice’s performance door Betija Zvejniece. Hoewel de handeling van de performance is geïmproviseerd om zich aan te kunnen passen aan elke specifieke tijd en plaats, wordt er een consequent patroon gevolgd dat sinds de eerste voorstelling in 1971 nauwelijks is veranderd.

Searching for White mengt kleuren door gebruik te maken van 16mm film, verwijzend naar Newtons kleur- en licht­theorie. We zien een witte muur in een industrieel gebouw, waarop een drie meter hoog (imperfect) kleuren wiel is geschilderd. Langzaam begint het beeld te kantelen en rond zijn as te draaien. Deze versnelling mengt daardoor bijna de kleuren van het wiel, waardoor groen ontstaat. Tijdens het draaien verschijnt er een zwarte vlek in het beeld. Mater begint het wiel te schilderen en verandert de kleuren een voor een, waarbij het wiel van groen naar blauw verschuift en uiteindelijk, na te zijn versneld, bijna wit wordt.

De 16mm-filminstallatie I escaped from this into the cinema, ... (2018-2026) van Viktoria Schmid is gebaseerd op de methode van James Clerk Maxwell voor additieve kleurmenging die in 1861 leidde tot de eerste kleurenfoto. Opnames van waterpartijen uit verschillende delen van de wereld over een periode van een aantal jaren vloeien samen in een nieuw werk in een trichromatische projectietechniek. Op alle locaties is steeds driemaal gefilmd op zwart-witfilm, telkens door een filter met een andere kleur (Rood / Groen / Blauw). Door de beelden met drie projectoren door de overeenkomstige filters te projecteren, en door toevoeging van extra schermen, manifesteren deze zich in verschillende overlappings­ graden tot een finaal kleurenbeeld. Het projectie ‘dispositief’ maakt de relatie tussen kleur en tijd tastbaar. Panta rhei — alles stroomt.

Het 360° 16mm Moving Picture Panorama is een gedroomde constructie met 16 filmprojectoren die in een cirkel een film projecteren op een rondom opgesteld projectiedoek. De 16mm-projectoren, gekoppeld aan een centrale motor, projecteren een film circulair, in een loop zonder begin en einde, als een installatie. De film loopt van de ene projector naar de andere, de ene uit, de volgende in, en na de laatste de eerste weer in. Filmtechnicus Nico Komen bouwde tot zijn overlijden in 2022 aan deze machine. Kunstenaars en technici van ‘artist run lab’ Filmwerkplaats in Rotterdam hebben zich daarna ontfermd over de installatie, waarbij de eerste acht projectoren werden geperfectioneerd en een werkend 180° panorama realiteit werd. In dit proces werden meerdere filmkunstenaars uitgenodigd een werk te ontwikkelen en hun licht te laten schijnen op de mogelijkheden van de machine. 

Het werk van Els van Riel reflecteert de basiselementen van het medium film: 16mm film-materie, tijd en licht. In haar ontmoetingen met het panorama kwam ze geleidelijk tot een eigen begrip van de mogelijkheden en beperkingen: acht verschillende momenten van de film verschijnen tegelijkertijd en continu. Als een staande golf blijft de film in het begin, midden en einde zichtbaar aanwezig zolang de machine blijft draaien. Deze unieke vorm van projectie kijkt naar tijd als een cirkel versus tijd als een lijn met een pijl die een richting uitwijst. Het stelt vragen bij de tijd die ooit is begonnen, of niet, en over de tijd die zal stoppen, of niet. Het bekijkt een ruimte die grenzen aftast, aangetast door de tijd. Een film met een enkele camerabeweging over spiegels in een landschap maakt de cirkel rond.